Z A Ć M I E N I A SŁOŃCA I KSIĘŻYCA

 

ZAĆMIENIA KSIĘŻYCA

 

Image:Lunar-eclipse-09-11-2003.jpeg

 

Image:Lunar-eclipse-09-11-2003-cropped.jpeg

 

Image:Ecl-lun-9-11-03.jpg

 

Image:Lunar eclipse north down.jpg

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ZAĆMIENIA SŁOŃCA

 

 

Całkowite zaćmienie Słońca we Francji w 1999

 

 

Całkowite zaćmienie Słońca we Francji w 1999

 

 

Częściowe zaćmienie Słońca w Polsce   29 marca 2006

 

 

Image:RingfoermigeSonnenfinsternis.jpg

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Zaćmienie Księżyca

Zaćmienie Księżyca zachodzi, gdy Ziemia znajduje się między Słońcem a Księżycem i Księżyc (naturalny satelita ziemi) "wejdzie" w stożek cienia Ziemi.

 

Do zrozumienia pojęcia zaćmienia całkowitego i częściowego Księżyca trzeba najpierw zrozumieć co to jest stożek cienia całkowitego i częściowego.

 

  • Stożek cienia całkowitego to miejsce geometryczne tych punktów znajdujących się po przeciwnej stronie Ziemi niż Słońce, z których Słońce jest całkowicie niewidoczne.

  • Stożek półcienia to miejsce geometryczne tych punktów, z których tylko część Słońca jest widoczna, a część zasłonięta przez Ziemię.

 

Jeżeli Księżyc krążąc dokoła Ziemi przejdzie cały przez stożek cienia całkowitego Ziemi, to promienie słoneczne przez pewien czas w ogóle nie dochodzą bezpośrednio do jego powierzchni. Cała powierzchnia Księżyca jest wtedy ciemna i jest to całkowite zaćmienie Księżyca. Najbliższe całkowite zaćmienie Księżyca widoczne w Polsce- 21 lutego 2008 roku. Jeżeli tylko część Księżyca przesunie się przez stożek cienia całkowitego Ziemi, następuje zaćmienie częściowe.

 

Jeżeli Księżyc przesunie się tylko przez stożek półcienia Ziemi, nazywamy to zaćmieniem półcieniowym.

 

Czas trwania całkowitego zaćmienia Księżyca jest różny - maksymalnie 1 godzina i 40 minut. Obliczono, że między 1207 rokiem p.n.e., a 2162 rokiem naszej ery, czyli w okresie 3369 lat, wypadnie 8000 zaćmień Słońca i 5200 zaćmień Księżyca. Zatem średnio na 3 zaćmienia Słońca przypadają 2 zaćmienia Księżyca. Ludzie często sądzą, że zaćmienia Słońca obserwuje się rzadziej niż zaćmienia Księżyca, co jest nieprawdą. W ciągu roku zdarzają się co najmniej dwa zaćmienia Słońca, a w sprzyjających warunkach cztery. Natomiast rokrocznie mogą wystąpić tylko trzy zaćmienia Księżyca, ale może być też tak, że w danym roku nie zdarzy się ani jedno (nawet częściowe). Jednak dla danego miejsca obserwacji zaćmienia Księżyca widoczne są częściej niż zaćmienia Słońca. Powodem jest fakt, że to ostatnie zjawisko jest widoczne tylko w pasie węższym od 300 km dla zaćmień całkowitych. Natomiast zaćmienie Księżyca widać wszędzie tam, gdzie Księżyc znajduje się nad horyzontem.

 

W ciągu roku występują (gdzieś na kuli ziemskiej) co najmniej dwa zaćmienia Słońca, ale nie więcej niż pięć (z tych najwyżej trzy są całkowite). I tak np. 1993 był rokiem z dwoma zaćmieniami, 1935 z pięcioma. Statystycznie rzecz biorąc, całkowite zaćmienie Słońca zdarza się na danym obszarze co 370 lat. Zdarza się oczywiście, że w danym regionie możemy takie zjawisko obserwować częściej (np. Brisbane w Australii (5 kwietnia 1856 i 25 marca 1857), czy wybrzeże Angoli (21 czerwca 2001 i 4 grudnia 2002).

 

Najbliższe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce nastąpi 1 sierpnia 2008 roku, najbliższe obrączkowe zaćmienie 13 lipca 2075 roku, zaś najbliższe całkowite zaćmienie widoczne z terenów Polski dopiero 7 października 2135 roku.



Z powodu ruchów pływowych występujących na Ziemi, Księżyc stopniowo oddala się od naszej planety. Tempo tego ruchu to około 4 cm rocznie. Za mniej więcej 600 mln lat średnica kątowa tarczy Księżyca stanie się na tyle mała, że całkowite zaćmienia Słońca przestaną występować. Obserwować będzie można jedynie zaćmienia częściowe i obrączkowe.

 

Data Początek zaćmienia półcieniowego Początek zaćmienia częściowego Początek zaćmienia całkowitego Maksimum / rodzaj Koniec zaćmienia całkowitego Koniec zaćmienia częściowego Koniec zaćmienia półcieniowego Faza maksymalna
4 maja 2004 18:51 19:48 20:52 21:30/całkowite 22:08 23:12 00:09 1.309
28 października 2004 01:06 02:14 03:23 04:04/całkowite 04:44 05:53 07:03 1.314
24 kwietnia 2005 07:50 - - 09:55/półcieniowe- częściowe - - 12:00 0.890
17 października 2005 09:51 11:34 - 12:03/częściowe - 12:32 14:15 0.069
4 marca 2006 21:21 - - 23:47/półcieniowe- całkowite - - 01:13 1.056
7 września 2006 16:42 18:05 - 18:51/częściowe - 19:37 21:00 0.189
3 marca 2007 21:16 22:30 23:43 00:20/całkowite 00:57 02:11 03:25 1.237
28 sierpnia 2007 07:52 08:51 09:52 10:37/całkowite 11:23 12:24 13:22 1.481
21 lutego 2008 00:35 01:42 03:00 03:26/całkowite 03:51 05:09 06:17 1.112
16 sierpnia 2008 19:23 20:35 - 22:10/częściowe - 23:44 00:57 0.812
9 lutego 2009 12:37 - - 14:38/półcieniowe- częściowe - - 16:40 0.925
7 lipca 2009 08:33 - - 09:39/półcieniowe- częściowe - - 10:44 0,182
6 sierpnia 2009 00:01 - - 01:39/półcieniowe- częściowe - - 03:17 0.428
31 grudnia 2009 17:15 18:51 - 19:22/częściowe - 19:53 21:30 0.081
26 czerwca 2010 08:55 10:16 - 11:38/częściowe - 13:00 14:21 0.543
21 grudnia 2010 05:28 06:32 07:40 08:17/całkowite 08:54 10:02 11:06 1.261
15 czerwca 2011 17:23 18:23 19:22 20:13/całkowite 21:03 22:02 23:02 1.706
10 grudnia 2011 11:32 12:45 14:06 14:32/całkowite 14:58 16:18 17:32 1.110
4 czerwca 2012 08:46 09:59 - 11:03/częściowe - 12:07 13:20 1.377
28 listopada 2012 12:13 - - 14:33/półcieniowe- częściowe - - 16:53 0.942
25 kwietnia 2013 18:02 19:52 - 20:07/częściowe - 20:23 22:13 0.019
25 maja 2013 03:43 - - 04:10/półcieniowe- częściowe - - 04:37 0.04
18 października 2013 21:48 - - 23:50/półcieniowe- częściowe - - 01:52 0.792
15 kwietnia 2014 04:52 05:58 07:07 07:46/całkowite 08:25 09:34 10:39 1.295
8 października 2014 08:14 09:15 10:25 10:55/całkowite 11:25 12:35 13:35 1.172
4 kwietnia 2015 09:00 10:16 11:54 12:00/całkowite 12:06 13:45 15:01 1.005
28 września 2015 00:10 01:07 02:11 02:47/całkowite 03:24 04:28 05:24 1.282
23 marca 2016 09:37 - - 11:47/półcieniowe- częściowe - - 13:58 0.801
18 sierpnia 2016 09:25 - - 09:43/półcieniowe- częściowe - - 10:01 0.015
16 września 2016 16:53 - - 18:54/półcieniowe- częściowe - - 20:56 0.933
11 lutego 2017 22:32 - - 00:44/półcieniowe- całkowite - - 02:56 1.015
7 sierpnia 2017 15:48 17:22 - 18:21/częściowe - 19:19 20:53 0.250
31 stycznia 2018 10:50 11:48 12:52 13:30/całkowite 14:08 15:12 16:10 1.321
27 lipca 2018 17:13 18:24 19:30 20:22/całkowite 21:14 22:20 23:31 1.613
21 stycznia 2019 02:35 03:34 04:41 05:12/całkowite 05:44 06:51 07:50 1.201
16 lipca 2019 18:42 20:01 - 21:31/częściowe - 23:00 00:20 0.659
10 stycznia 2020 17:06 - - 19:10/półcieniowe- częściowe - - 21:15 0.920
5 czerwca 2020 17:44 - - 19:25/półcieniowe- częściowe - - 21:07 0.594
5 lipca 2020 03:04 - - 04:30/półcieniowe- częściowe - - 05:56 0.381
30 listopada 2020 07:30 - - 09:43/półcieniowe- częściowe - - 11:56 0.854

 

Średnia liczba zaćmień Księżyca obserwowana rocznie na całej Ziemi:


* całkowite: 0,72
* częściowe: 0,83
* półcieniowe: 0,8

Rodzaje zaćmień Słońca 

Zaćmienie Słońca powstaje, gdy Księżyc znajdzie się pomiędzy Słońcem a Ziemią i tym samym przesłoni światło słoneczne.

 

 

  • zaćmienie częściowe - występuje, gdy obserwator nie znajduje się wystarczająco blisko przedłużenia linii łączącej Słońce i Księżyc, by znaleźć się całkowicie w cieniu Księżyca, lecz na tyle blisko, że znajduje się w półcieniu.

 

  • zaćmienie całkowite - występuje, gdy obserwator znajduje się w cieniu Księżyca. W takim przypadku widoczna staje się korona słoneczna. Jest to możliwe dzięki temu, że obserwowane rozmiary kątowe Księżyca są tylko nieznacznie większe od rozmiarów kątowych Słońca i w przypadku zaćmienia całkowitego, Księżyc przysłania całkowicie powierzchnię Słońca, ale nie przysłania korony.

 

  • zaćmienie obrączkowe - zwane również zaćmieniem pierścieniowym występuje wtedy, gdy, podobnie jak w przypadku zaćmienia całkowitego, obserwator znajduje się bardzo blisko przedłużenia linii łączącej Słońce i Księżyc. W odróżnieniu jednak od zaćmienia całkowitego, w przypadku zaćmienia pierścieniowego rozmiary kątowe Księżyca są mniejsze niż rozmiary kątowe Słońca. Dzieje się tak, wtedy, gdy zaćmienie ma miejsce w czasie, gdy Księżyc znajduje się w pobliżu apogeum swojej orbity, czyli w pozycji najbardziej oddalonej od Ziemi.

 

  • zaćmienie hybrydowe - zachodzi wówczas, gdy w pewnych miejscach Ziemi to samo zaćmienie jest całkowite, a w innych obrączkowe. Tylko około 5 % wszystkich zaćmień jest hybrydowych.

 

W przypadku zaćmienia centralnego (całkowite, obrączkowe lub hybrydowe) obserwator nieznajdujący się w centrum, czyli nie w cieniu, ale w półcieniu obserwuje jedynie zaćmienie częściowe.


W ciągu roku występują (gdzieś na kuli ziemskiej) co najmniej dwa zaćmienia Słońca, ale nie więcej niż pięć (z tych najwyżej trzy są całkowite). I tak np. 1993 był rokiem z dwoma zaćmieniami, 1935 z pięcioma. Statystycznie rzecz biorąc, całkowite zaćmienie Słońca zdarza się na danym obszarze co 370 lat. Zdarza się oczywiście, że w danym regionie możemy takie zjawisko obserwować częściej (np. Brisbane w Australii (5 kwietnia 1856 i 25 marca 1857), czy wybrzeże Angoli (21 czerwca 2001 i 4 grudnia 2002).

 

Najbliższe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce nastąpi 1 sierpnia 2008 roku, najbliższe obrączkowe zaćmienie 13 lipca 2075 roku, zaś najbliższe całkowite zaćmienie widoczne z terenów Polski dopiero 7 października 2135 roku.


Z powodu ruchów pływowych występujących na Ziemi, Księżyc stopniowo oddala się od naszej planety. Tempo tego ruchu to około 4 cm rocznie. Za mniej więcej 600 mln lat średnica kątowa tarczy Księżyca stanie się na tyle mała, że całkowite zaćmienia Słońca przestaną występować. Obserwować będzie można jedynie zaćmienia częściowe i obrączkowe.

 

Wybrane zaćmienia Słońca 

Data zaćmienia Typ Czas trwania (maks.) Trasa zaćmienia Uwagi
1 czerwca 1639 obrączkowe 00:26,9 min Ameryka Północna, Europa Obrączkowe zaćmienie Słońca, widoczne w Prusach Wschodnich, terenach Białorusi, Kazachstanu.
12 sierpnia 1654 całkowite 04:26,4 min Europa, Azja Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
23 września 1699 hybrydowe 00:08,2 min obrączkowe 00:53,4 min całkowite Europa, Azja Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
12 maja 1706 całkowite 04:10,3 min Europa, Azja Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
13 maja 1733 całkowite 04:09,8 min Ameryka Północna, Północna Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
25 lipca 1748 obrączkowe 05:07,4 min Ameryka Północna, Ocean Atlantycki, Europa, Azja Mniejsza, Obrączkowe zaćmienie Słońca, widoczne w Polsce.
5 września 1793 obrączkowe 05:57,5 min Środkowa Europa, Azja, Obrączkowe zaćmienie Słońca, widoczne w Polsce.
11 lutego 1804 hybrydowe 00:45,0 min obrączkowe 00:04,8 min całkowite Środkowa Europa Hybrydowe zaćmienie Słońca, w obecnych granicach Polski widoczne jedynie jako obrączkowe.
19 listopada 1816 całkowite 02:03,6 min Środkowa Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w obecnych granicach Polski (południowa część).
15 maja 1836 obrączkowe 04:42,9 min Środkowa Europa Obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w obecnych granicach Polski (północna część).
8 lipca 1842 całkowite 04:09,6 min Środkowa Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w obecnych granicach Polski (południowe i południowo-wschodnie tereny).
28 lipca 1851 całkowite 03:44,7 min Środkowa Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w obecnych granicach Polski.
19 sierpnia 1887 całkowite 03:53,9 min Środkowa Europa Przedostatnie całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce. To zaćmienie zainspirowało Bolesława Prusa przy pisaniu Faraona.
17 kwietnia 1912 hybrydowe (obrączkowo-cakowite) 00:06,0 min (całkowite) 00:42,6 min (obrączkowe) Europa Zaćmienie Słońca całkowite: w Hiszpanii, na Oceanie Atlantyckim, we Francji, obrączkowe: Francja, Niemcy, Morze Bałtyckie, (obecna) Łotwa, Rosja.
21 sierpnia 1914 całkowite 02:18,1 min Północna i Wschodnia Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne na terenach polskich np. w Wilnie.
29 maja 1919 całkowite 06:55,7 min Zachodnia Afryka Sfotografowane przez Arthura Eddingtona w celu weryfikacji ogólnej teorii względności
30 czerwca 1954 całkowite 02:39,0 min Ameryka Północna, Północna i Wschodnia Europa Ostatnie całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce - dokładniej na samej granicy z Litwą (Suwałki, Sejny).
11 sierpnia 1999 całkowite 02:23,0 min Wielka Brytania, kraje Beneluksu, Francja, Niemcy, Austria, Węgry, Rumunia, Bułgaria. Ostatnie całkowite zaćmienie Słońca XXw, blisko granic Polski. W Polsce widoczne jako dość głębokie zaćmienie częściowe.
21 czerwca 2001 całkowite 04:57 min Ameryka Południowa, Afryka  
14 grudnia 2001 obrączkowe 03:53 min Północna i Środkowa Ameryka  
10 czerwca 2002 obrączkowe 00:23 min Azja, Australia, Ameryka Północna  
4 grudnia 2002 całkowite 02:04 min Afryka Południowa, Antarktyka, Indonezja, Australia  
31 maja 2003 obrączkowe 03:37 min Europa, Azja, Ameryka Północna  
23 listopada 2003 całkowite 01:57 min Australia, Nowa Zelandia, Antarktyka, Ameryka Południowa  
8 kwietnia 2005 hybrydowe 00:42 min Pacyfik, Ameryka Środkowa  
3 października 2005 obrączkowe 04:32 min Portugalia, Hiszpania i północna Afryka  
29 marca 2006 całkowite 04:07 min Brazylia, północna Afryka, centralna Azja, Mongolia, Turcja  
22 września 2006 obrączkowe 07:09 min Ameryka Południowa, Zachodnia Afryka, Antarktyka  
7 lutego 2008 obrączkowe 02:12 min Antarktyka, Australia, Nowa Zelandia  
1 sierpnia 2008 całkowite 02:27 min Ameryka Północna, Europa, Azja W Polsce widoczne jako częściowe zaćmienie.
26 stycznia, 2009 obrączkowe 07:54 min południowa Afryka, Antarktyka, południowo-wschodnia Azja, Australia  
22 lipca 2009 całkowite 06:39 min Indie, Chiny, Pacyfik. Najdłuższe zaćmienie XXI wieku
15 stycznia 2010 obrączkowe 11:08 min Afryka, Azja  
11 lipca 2010 całkowite 05:20 min Ameryka Południowa  
1 czerwca 2011 częściowe - Islandia, Ameryka Północna, wschodnia Azja  
25 listopada 2011 częściowe - południowa Afryka, Antarktyka, Tasmania, Nowa Zelandia  
20 maja 2012 obrączkowe 05:46 min Pacyfik, Azja, Ameryka Północna  
13 listopada 2012 całkowite 04:02 min Australia, Nowa Zelandia, Ameryka Południowa, południowy Pacyfik  
10 maja 2013 obrączkowe 06:03 min Australia, Nowa Zelandia, Pacyfik  
3 listopada 2013 hybrydowe 01:40 min wschodnia Ameryka, południowa Europa, Afryka  
29 kwietnia 2014 obrączkowe 00:00 min południowe Indie, Australia, Antarktyka  
20 marca 2015 całkowite 02:47 min Atlantyk, Anglia, Norwegia, Biegun północny (!) W Polsce zaćmienie widoczne jako częściowe
9 marca 2016 całkowite 04:09 min południowa Azja, Pacyfik  
1 września 2016 obrączkowe 03:06 min Afryka  
26 lutego 2017 obrączkowe 00:44 min południowa Afryka, Ameryka Południowa  
21 sierpnia 2017 całkowite 02:40 min Ameryka Północna  
13 lipca 2018 częściowe - południowa Australia  
2 lipca 2019 całkowite 04:33 min Ameryka Południowa  
26 grudnia 2019 obrączkowe 03:39 min południowa Azja  
21 czerwca 2020 obrączkowe 00:38 min południowa Azja  
14 grudnia 2020 całkowite 02:10 min Ameryka Południowa  
12 sierpnia 2026 całkowite 02:21,5 min Hiszpania, Islandia, Grenlandia, Półwysep Tajmyr Następne całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Europie
2 sierpnia 2027 całkowite 06:23,0 min Gibraltar, Libia, Maroko, Tunezja, Egipt, Arabia Saudyjska Somalia.  
13 lipca 2075 obrączkowe 04:40,6 min Europa Środkowa, Wschodnia, Azja Następne obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Kraków, Rzeszów).
23 lipca 2093 obrączkowe 05:07,1 min Ameryka Północna, Europa Środkowa, Wschodnia, Azja Obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Zielona Góra, Wrocław, Kraków).
7 października 2135 całkowite 04:42,9 min Środkowa Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Wrocław, Katowice, Kraków).
25 maja 2142 całkowite 03:21,4 min Środkowa Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Pomorze).
10 lutego 2195 obrączkowe 06:47,7 min Wschodnia Europa Obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Suwałki, Białystok, Warszawa, Lublin, Kielce, Rzeszów).
14 kwietnia 2200 całkowite 01:27,1 min Środkowa Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
16 maja 2227 całkowite 01:03,1 min Środkowa Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Katowice, Warszawa, Białystok).
21 sierpnia 2305 obrączkowe 03:18,1 min Wschodnia Europa Obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Suwałki).
19 marca 2379 całkowite 03:11,4 min Środkowa Europa

Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Katowice, Kraków, Kielce, Warszawa, Białystok).

22 lipca 2381 całkowite 05:36,8 min Środkowa Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Zielona Góra, Wałbrzych, Wrocław, Katowice, Kraków).
2 września 2426 całkowite 05:18,4 min Północna i Wschodnia Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Szczecin, Słupsk, Gdańsk, Bydgoszcz, Olsztyn, Warszawa, Białystok).

            

 

Średnia liczba zaćmień Słońca obserwowana rocznie na całej Ziemi:

* całkowite: 0,65
* obrączkowe: 0,88
* częściowe: 0,84

 

ŹRÓDŁO: WIKIPEDIA oraz 

http://www.astrowikipedia.com

    

 

web stats stat24